Dijital Ebeveynlik 1

Günümüzde ebeveynlerin ve çocukların en az gerçek dünya kadar sanal dünyada da var olma zorunluluğu ve isteği anne-babalara yeni sorumluluklar yüklemiştir. Yirmi birinci yüzyılda anne-babaların dijital ebeveynlik sorumluluklarının farkında olması hem çocuklarının ve kendilerinin yaşam kalitesini arttırmakta hem de sağlıklı aile ilişkilerini beraberinde getirmektedir. Çocuklar iyi bir dijital ebeveyn sayesinde dijital dünyanın gelişimlerine etki edebilecek olumsuzluklarından olabildiğince korunup bu deneyimleri olumlu kazanımlara dönüştürme fırsatı yakalayabilir, çağın gereksinimlerine uygun donanımlar edinebilirler.

Dijital ebeveynliğin kültürel ve geleneksel annelik ve babalık rollerinin ötesinde evrensel bir anne-baba rolü olduğu söylenebilir. Çünkü dünyanın dört bir yanında yapılan birçok bilimsel çalışma, dijital araçların günlük işlerimizin, kişilerarası iletişimin, aile yaşamının ve sosyal yaşamımızın önemli bir parçası olduğunu göstermektedir. Dijital ebeveynliğin ana amacı, dijital dünya ile çocuk arasındaki köprüyü sağlıklı sınırlar ve farkındalıklarla faydalı hale getirebilmektir.

Dijital ebeveynlik, "Anne- babaların dijital teknolojilerin çocuklar açısından risk ve fırsatlarının farkında olmasının yanında, çocukların problemli kullanımını bilen, çocuklarını dijital dünyada kontrol edebilen ve olumlu rol model olabilen ebeveynlik rolüdür.’’

Dijital araç kullanımının çocukların gelişimleri ile doğrudan ya da dolaylı ilişkisi vardır. Bu ilişkinin olumlu ya da olumsuz oluşu, çocukların dijital araçları kullanım amaçları ve ebeveynlerinin tutumlarına göre değişebilmektedir. Dijital araç kullanım amaçları ve dijital araçların olumlu/olumsuz etkileri gelişim dönemlerine, yani çocukların yaş gruplarına göre de önemli farklılıklar göstermektedir. Bu nedenle gelişimsel yaklaşım çerçevesinde çocukların dijital araç kullanımında anne babaların sorumluluklarının çocuğun yaşına (içinde bulunduğu gelişim dönemine) göre ele alınması anne babalara ya da anne-baba adaylarına gerçekçi bir bakış açısı kazandıracaktır.

Farkındalık temelli dijital ebeveynlik kavramı birtakım boyutlara sahiptir. Bu boyutlar; risklerden koruma, verimli kullanım, model olma, dijital ihmal ve yeniliklere açık olmadır.

Risklerden Koruma

Dijital ebeveynlik farkındalığının “risklerden koruma” boyutu tüm disiplinlerin ortak başlığıdır. Ergenlik dönemine kadar kontrol ve gözetim kesinlikle en önemli koşuldur. Bu hem dijital uygulamalar yolu ile hem de gerçek gözlem veya açık iletişim yolu ile olmalıdır. Ergenlik döneminde ise çocuğun özerk benliğine zarar vermeyecek sınırlarda kontrol ve gözetim olmalıdır. Ebeveynler ekran kullanımı açısından özellikle 0-6 yaş arasındaki çocuklarını sağlıklı sınırlar çerçevesinde yetiştirirse, çocuğun okul çağı ve ergenlik dönemi oto-kontrol açısından daha rahat geçecektir.

Çünkü dijital dünya öyle hızlı değişmektedir ki her oyunu ve uygulamayı bilmek ve takip etmek zaten mümkün değildir. Bu nedenle, çocuğun dijital ortamdaki karşılaşmalarında ilk başvuracağı güvenli alan, ebeveynle kurduğu iletişim olmalıdır. Ayrıca risklerden gerçek anlamda korunmanın yolu, sadece bilgiye değil, güvene dayalı bir ilişkiye sahip olmaktan geçer. Çocuk-ebeveyn arasındaki güvenin tesisi için iletişim kanalları her zaman açık tutulmalıdır. Çünkü bir çocuk ancak kendini güvende hissettiğinde yaşadığı dijital deneyimleri paylaşır, destek talep eder ve rehberliği kabul eder. Bu süreçte ebeveynlerin bazı dijital oyunları çocuklarıyla birlikte oynaması hem bu bağı güçlendirebilir hem de sanal dünyada çocuğun yalnız kalmasını önler. Oyun üzerinden rehberlik sunmak, çocuğun deneyimlerine dahil olmanın doğal ve etkili bir yoludur. Üstelik bu etkileşim, ebeveyn açısından da keyifli bir bağ kurma fırsatına dönüşebilir.

Verimli Kullanım

Anne-babalar iyi bir dijital ebeveyn olmak istiyorlarsa öncelikle dijital araçları hem kendileri hem çocukları açısından verimli kullanmayı öğrenmeli ve bunu uygulamalıdırlar. Bu boyutta dijital ebeveynlik farkındalığı; dijital araçların çocuk üzerindeki etkilerini (olumlu veya olumsuz) incelemeyi, internetin faydalarını, zararlarını ve dikkat edilmesi gereken durumları çocuğa anlatmayı ve çocuk açısından teknolojiyi faydalı kullanabilmeyi içermektedir. Burada önemli olan, ebeveynlerin çocukları için dijital dünyayla ilgili kâr-zarar hesabını yapabilecek farkındalığa sahip olmasıdır.

Örneğin, çocuk uzayla ilgili bir soru sorduğunda, bu soruyu internetten bir video görseli ile cevaplamak olumlu bir yaklaşımken çocuğa canı her sıkıldığında ekran sunmak negatif bir yaklaşıma örnek olarak gösterilebilir.

Dr. Abdullah Manap & Psikolog Cihan Çelik (Bu yazı, yazarların “Bebeklikten Ergenliğe DİJİTAL EBEVEYNLİK” adlı kitaplarından alınmıştır.)